پریود یا قاعدگی، خونریزی ماهانه طبیعی است که از دوران بلوغ شروع میشود و نشانه فعالیت سالم سیستم تولیدمثل به شمار میرود. هر ماه بدن هورمون‌هایی تولید میکند که رحم را برای بارداری احتمالی آماده می‌کنند. اگر بارداری رخ ندهد، پوشش داخلی رحم می‌ریزد و به صورت خونریزی از بین میرود.
علائم پریود در هر فرد متفاوت است: بعضی تقریباً هیچ نشانه‌ای ندارند، در حالی که برخی دیگر با درد، نفخ و نوسانات خلقی مواجه می‌شوند. در این مقاله چرخه قاعدگی، علائم جسمی و روانی، اولین پریود دختران، پریود منظم و نامنظم، مراقبت‌های بهداشتی و زمان مراجعه به پزشک را مورد بررسی قرار خواهیم داد. همچنین لازم به ذکر است بدانید این مطلب جنبه آموزشی دارد و نباید جایگزین مشاوره پزشکی در نظر گرفته شود.
پریود چیست؟
پریود (عادت ماهانه یا قاعدگی) ریزش ماهانه پوشش داخلی رحم (آندومتر) به شمار میرود که این لایه هر ماه برای بارداری ضخیم میشود و اگر تخمک بارور نشود، به شکل خون و بافت از راه دهانه رحم و واژن از بین میرود. پریود معمولاً ۲ تا ۷ روز زمان میبرد؛ قاعدگی از بلوغ شروع شده و در دوران بارداری قطع میشود و تا یائسگی ادامه‌دار خواهد بود.
با انتخاب یک نوار بهداشتی مناسب (محصولات نوار بهداشتی نوو) میتوانید دوران قاعدگی خود را بهتر کنترل و مدیریت کنید.
علت پریود چیست؟
علت پریود؛ نوسان ماهانه هورمون محسوب میشود؛ به طوری که استروژن پوشش رحم را ضخیم میکند و بعد از تخمک‌گذاری پروژسترون آن را برای لانه‌گزینی آماده نگه می‌دارد. اگر بارداری اتفاق نیفتد، سطح این هورمون‌ها کاهش مییابد، پوشش رحم فرو می‌ریزد و در نهایت پریودی رخ میدهد.
چرخه قاعدگی یا سیکل قاعدگی چیست؟
چرخه قاعدگی مجموعه تغییرات هورمونی و جسمی است که هر ماه تکرار میشود؛ این چرخه از روز اول پریود شروع شده و تا روز اول پریود بعدی ادامه‌دار خواهد بود.
طول چرخه در بیشتر زنان بالغ بین ۲۱ تا ۳۵ روز محسوب میشود و میانگین آن ۲۸ روز است. چرخه‌ای که در این محدوده قرار بگیرد و تقریباً ثابت بماند، طبیعی به شمار میرود.
مراحل (فازهای) چرخه قاعدگی
در ادامه با فازهای مختلف دوران پریودی بیشتر آشنا می‌شوید.
- فاز قاعدگی (روز ۱ تا ۵ تقریباً): ریزش پوشش رحم و خونریزی.
- فاز فولیکولار: تخمدان موجب رشد چند فولیکول شده، یکی غالب میشود و استروژن بالا میرود.
- تخمک‌گذاری: حدود ۱۴ روز قبل از پریود بعدی، تخمک بالغ آزاد میشود (در چرخه ۲۸ روزه، حدود روز ۱۴).
- فاز لوتئال: در این فاز پروژسترون بالا رفته و اگر بارداری صورت نگیرد، هورمون‌ها کاهش می‌یابند و پریود بعدی شروع میشود.
علائم و نشانه‌های پریود چیست؟
علائم پریود شامل نشانه‌هایی است که قبل و در طول قاعدگی بروز پیدا می‌کنند. شدت آنها در هر فرد و حتی در ماه‌های مختلف یک نفر تفاوت دارد.
علائم جسمی پریود
در ادامه با برخی از شایعترین علائم جسمی پریود آشنا می‌شوید.
- کمردرد
- آکنه و جوش
- اختلال خواب
- سردرد یا میگرن
- خستگی و کاهش انرژی
- حساس شدن و درد سینه‌ها
- نفخ و تغییرات گوارشی (یبوست یا اسهال، تهوع)
- درد و گرفتگی عضلات پایین شکم و لگن (کرامپ)
علائم روحی و روانی پریود
در کنار علائم جسمی، ممکن است شما برخی از علائم روحی و روانی نیز تجربه کنید که در ادامه هر یک از آنها را بررسی میکنیم.
- مشکل تمرکز
- اضطراب و بی‌حوصلگی
- غمگینی و گریه بی‌دلیل
- نوسانات خلقی و زودرنجی
- تغییر اشتها و میل به خوردن شیرینی‌جات
این علائم به دلیل تغییر سطح استروژن و پروژسترون و اثر آنها روی مواد شیمیایی مغز (مثل سروتونین) رخ میدهد. اگر افسردگی یا اضطراب شدید را قبل از پریود تجربه می‌کنید، ممکن است از اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی (PMDD) نشات بگیرد و باید با پزشک مشورت نمایید.
علائم قبل از پریود چیست؟
علائم قبل از پریود با عنوان سندرم پیش از قاعدگی (PMS) شناخته میشود که درد و تورم سینه‌ها، نفخ، سردرد، خستگی، آکنه، تغییرات خلقی، اضطراب و بدخوابی را شامل میشود. این علائم بعد از تخمک‌گذاری در فاز لوتئال رخ می‌دهند و معمولاً چند روز بعد از شروع خونریزی بهبود می‌یابند.
علائم پریود از چند روز قبل شروع میشود؟
علائم پریود معمولاً از ۱ تا ۲ هفته قبل از خونریزی شروع میشود و در بیشتر افراد در ۳ تا ۷ روز آخر به اوج می‌رسد. زمان دقیق در هر نفر متفاوت است. اگر چند ماه علائم خودتان را یادداشت کنید، الگوی شخصی‌تان مشخص میشود و میتوانید زمان پریود بعدی را بهتر پیش‌بینی کنید.
آیا همه افراد علائم پریود را تجربه می‌کنند؟
خیر. بیشتر زنان دست‌کم یک علامت خفیف قبل یا حین پریود تجربه می‌کنند، اما شدت علائم خیلی با یکدیگر تفاوت دارد. برخی زنان تقریباً هیچ نشانه‌ای ندارند، بعضی‌ها علائم خفیف دارند، در حالی که برخی زنان علائم شدیدی تجربه می‌کنند، به طوری که در کار و زندگی اجتماعی آنها تاثیرگذار است. در نهایت باید بدانید که نبود علائم نشانه بیماری محسوب نمی‌شود.
درد پریود (دیسمنوره) چرا ایجاد میشود؟
درد پریود به دلیل انقباض رحم و ترشح موادی به نام پروستاگلاندین ایجاد میشود. با استفاده از کمپرس گرم، حرکت و ورزش سبک، استراحت و مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن (در صورت نداشتن منع مصرف و طبق توصیه پزشک یا داروساز) میتوانید درد خود را کاهش دهید؛ اما اگر درد شما به قدری شدید باشد که در فعالیت‌های روزمره شما اختلال ایجاد کند یا با مسکن آرام نشود، باید توسط پزشک مورد بررسی قرار بگیرد.
رنگ خون پریود چگونه است؟
رنگ خون از صورتی روشن تا قرمز روشن، قرمز تیره و قهوه‌ای متغیر است. خون قهوه‌ای یا تیره معمولاً خون قدیمی‌تر بوده و در ابتدا یا انتهای پریود دیده میشود. اگر رنگ خون شما رنگ خاکستری باشد یا هر یک از آنها با بوی بد شدید یا لخته‌های بزرگ همراه شود باید برای بررسی های بیشتر به پرشک مراجعه نمایید.
پریود شدن دختر به چه معناست؟
پریود شدن دختر نشانه ورود به بلوغ است و به این معنی است که بدنش آماده باروری شده است. برای بیشتر دخترها اولین پریود چند سال بعد از شروع رشد سینه‌ها رخ میدهد.
پریود از چه سنی شروع میشود؟
میانگین سن اولین پریود حدود ۱۲ تا ۱۳ سالگی است و بین ۹ تا ۱۵ سالگی طبیعی محسوب میشود. ژنتیک، وزن، تغذیه و فعالیت بدنی روی این سن اثر می‌گذارند.
اولین پریود دختران چه زمانی رخ میدهد؟
اولین پریود در بیشتر دختران بین 12 و 13 سالگی رخ میدهد، اما باید بدانید زودتر یا دیرتر از این سن پریودشدن نیز طبیعی محسوب میشود. البته پریود شدن قبل از ۹ سالگی پریود زودرس و دیرتر ۱۶ سال قاعدگی دیررس شناخته میشود و باید برای بررسی دلایل آنها به پزشک متخصص زنان مراجعه نمایید.
نشانه‌های نزدیک شدن به اولین پریود
در ادامه با علائم نزدیک شدن به اولین پریود بیشتر آشنا می‌شویم:
- افزایش سریع قد
- رشد موهای زیر بغل و ناحیه تناسلی
- رشد سینه‌ها (معمولاً حدود ۲ سال قبل)
- ترشحات سفید و بی‌بوی واژن (حدود ۶ تا ۱۲ ماه قبل)
نکات برای مادران و دختران
در ادامه نکاتی گفته میشود که مادران باید آنها را بدانند و با فرزندان خود در میان بگذارند و به آنها آموزش بدهند.
- قبل از اولین پریود با دختر درباره قاعدگی صحبت کنید تا نترسد.
- اولین پریود ممکن است کم، قهوه‌ای یا صورتی باشد که طبیعی محسوب میشود.
- اگر تا ۱۵ تا ۱۶ سالگی پریود نشد یا رشد سینه‌ها شروع نشده، به پزشک مراجعه کنید.
- کیف کوچکی بسازید که شامل ۲ تا ۳ نوار بهداشتی، لباس زیر تمیز و یک کیسه دفع باشد تا در مدرسه یا بیرون از خانه آماده باشید.
- آنها را با نوار بهداشتی آشنا کنید؛ نیازی به آموزش خاصی ندارد و در روزهای اول که خونریزی کم و نامنظم است، راحت‌تر میتوانید مدیریت کنید. برای اولین پریود، نوار بهداشتی نازک و نرم مثل نوار بهداشتی نوو مخصوص دختران گزینه مناسبی است.
منظور از پریود منظم و نامنظم چیست؟
در پاسخ به سوال بسیاری از خانوم‌ها که منظور از پریوپ منظم و نامنظم چیست؟ باید بگوییم که:
- پریود منظم: فاصله طبیعی شروع دو پریود بین ۲۱ تا ۳۵ روز شناخته میشود، طول خونریزی حدود ۲ تا ۷ روز به شمار میرود و تفاوت طول چرخه از ماهی به ماه دیگر کم (چند روز) است.
- پریود نامنظم: فاصله بین پریودها کمتر از ۲۱ یا بیشتر از ۳۵ روز شود، الگوی ماهانه به طور محسوس تغییر میکند یا حجم خونریزی و مدت آن خیلی متفاوت میشود.
در سال‌های اول بعد از اولین پریود و در سال‌های نزدیک به یائسگی، نامنظمی شایع و معمولاً طبیعی محسوب میشود. در بقیه سنین، از علل شایع نامنظمی میتوان به استرس، تغییر وزن، ورزش شدید، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، اختلال تیروئید و مصرف بعضی داروها اشاره کرد.
منظور از پریود سنگین چیست؟
اگر پریود بیش از ۷ روز ادامه دار باشد، هر یک ساعت پد یا تامپون عوض کرده یا لخته‌های بزرگ دفع کنید، پریود سنگین (منوراژی) محسوب میشود و می‌تواند کم‌خونی به همراه داشته باشد. در روزهای پرخونریزی، از نوار بهداشتی با ظرفیت جذب بالا و طول بلندتر مانند (نوارهای شب‌مصرف نوو) استفاده کرده و آن را مرتب عوض کنید.
علت عقب افتادن یا نشدن پریود چیست؟
عقب افتادن پریود یعنی پریود بعد از زمان همیشگی شما (مثلاً بیش از یک هفته) آغاز شود، اما اگر برای چند ماه پیاپی پریودی نداشته باشید؛ به آن آمنوره گفته میشود.
شایعترین علت نشدن پریود، بارداری به شمار میرود؛ بنابراین اگر رابطه جنسی داشته‌اید، بهتر است اول تست بارداری انجام دهید.
استرس، کاهش یا افزایش زیاد وزن، ورزش سنگین، PCOS، اختلال تیروئید، شیردهی، مصرف بعضی داروها و نزدیک شدن به یائسگی از جمله دیگر دلایل عقب افتادن پریود شناخته می‌شوند. اگر تست بارداری منفی بود و پریودتان بیش از ۳ ماه عقب افتاد، برای بررسی دلیل آن به پزشک مراجعه نمایید.
مراقبت و بهداشت در دوران پریود
دوران پریود یکی از حساس‌ترین دورانی برای هر خانمی به شمار میرود که مراقبت و رعایت بهداشت بسیار حائز اهمیت است و در صورت عدم رعایت ممکن است برخی بیماری و عوارض به همراه داشته باشد.
بهداشت دوران پریود
در ادامه شما را با برخی از نکات بهداشتی آشنا میکنیم.
- لباس زیر نخی بپوشید و هر روز تعویض نمایید.
- حمام کردن در دوران پریود کاملاً بلامانع است.
- نوار بهداشتی را هر ۴ تا ۶ ساعت عوض کنید، حتی اگر خونریزی کم باشد.
- کاپ قاعدگی را طبق راهنمای سازنده و معمولاً حداکثر ۱۲ ساعت نگه دارید و بعد بشویید.
- تامپون را حداکثر هر ۴ تا ۸ ساعت عوض کنید. استفاده طولانی خطر سندرم شوک سمی (TSS) را بالا میبرد.
- ناحیه بیرونی را با آب و در صورت نیاز یک شوینده ملایم بشویید. شستشوی داخل واژن لازم نیست و مضر است.
انتخاب نوار بهداشتی مناسب
انتخاب نوار بهداشتی درست، هم راحتی شما را بیشتر میکند و هم از نشت و تحریک پوست جلوگیری میکند. هنگام خرید به این نکات توجه کنید:
- تعویض منظم: هر ۴ تا ۶ ساعت، حتی اگر پر نشده باشد.
- نرمی و راحتی: سطح نرم، پوست ناحیه حساس را کمتر تحریک میکند.
- اندازه و شکل: نوار باید در جای خودش ثابت بماند و هنگام حرکت جابه‌جا نشود.
- جذب مناسب: برای روزهای پرخونریزی و شب، نوار بلندتر و با ظرفیت جذب بیشتر بردارید.
نوو طیف مختلفی از نوارهای بهداشتی را برای روزهای مختلف پریود ارائه میدهد:
- نوار بهداشتی ن وو مخصوص دختران: برای اولین پریودها
- نوار بهداشتی روزانه نوو: برای روزهای سبک و استفاده روزمره
- نوار بهداشتی شب‌مصرف نوو: برای خواب راحت‌تر در روزهای پرخونریزی
تغذیه و سبک زندگی
از دیگر نکات مهمی که باید در دوران پریودی رعایت کنید، تغذیه و سبک زندگی است:
- خواب کافی و کنترل استرس
- ورزش سبک مثل پیاده‌روی برای کاهش درد
- نوشیدن آب کافی و کاهش نمک و کافئین برای کم شدن نفخ
- غذاهای حاوی آهن (گوشت قرمز، عدس، اسفناج) برای جبران آهن از دست رفته
چه زمانی علائم پریود نیاز به بررسی پزشکی دارند؟
در موارد زیر به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید:
- دفع لخته‌های بزرگ
- نرسیدن به اولین پریود تا ۱۵ تا ۱۶ سالگی
- تب، ترشح بدبو یا درد لگنی همراه با پریود
- خونریزی بین دو پریود یا بعد از رابطه جنسی
- تغییر ناگهانی و بی‌دلیل الگوی همیشگی پریود
- قطع پریود برای بیش از ۳ ماه (با تست بارداری منفی)
- علائم کم‌خونی مثل سرگیجه، رنگ‌پریدگی و خستگی شدید
- فاصله بین پریودها به‌طور مداوم کمتر از ۲۱ یا بیشتر از ۳۵ روز
- درد شدید که با مسکن آرام نمی‌شود یا فعالیت روزانه را مختل میکند
- خونریزی بیش از ۷ روز یا خونریزی خیلی زیاد (تعویض نوار یا تامپون هر ساعت برای چند ساعت پیاپی)
اگر با تامپون دچار تب ناگهانی، استفراغ، اسهال یا بثورات پوستی شدید، فوراً تامپون را بردارید و به مرکز درمانی مراجعه نمایید.
سخن پایانی
پریود بخشی طبیعی و مهم از سلامت زنان به شمار میرود و نشان‌دهنده کارکرد صحیح سیستم هورمونی بدن است. شناخت چرخه قاعدگی و علائم خودتان به شما کمک میکند پریود را بهتر مدیریت کرده و تغییرات غیرعادی را زودتر تشخیص دهید. ثبت تاریخ شروع پریود و علائم در هر ماه ساده‌ترین راه برای این کار محسوب میشود.
رعایت بهداشت، انتخاب نوار بهداشتی مناسب، تغذیه سالم و ورزش سبک می توانند در کاهش بسیاری از ناراحتی‌ها موثر باشند. اگر خونریزی خیلی زیاد یا طولانی، پریودهای نامنظم، پریود بیش از ۳ ماه قطع شده یا درد شدید تجربه می‌کنید، توصیه میکنیم با متخصص زنان مشورت نمایید.
